آشنایی با پادشاهی ماناها

سلسله نشست‌های آموزشی با موضوع موزه ملی ایران

پادشاهی مانا یکی از حکومت‌های کوچک زاگرس در هزاره اول پیش از میلاد است و در مقام حکومتی محلی نقش ارزنده‌ای را در معادلات سیاسی فرهنگی منطقه ایفا کرده است. مرکز این پادشاهی در جنوب دریاچه ارومیه بوده و گستره آن اطراف دریاچه ارومیه، بخش‌هایی از کردستان و آذربایجان امروزی ایران را در بر می‌گیرد.   اطلاعات ما از حدود و گستره این پادشاهی بر دو مبنای متون (عمدتاً آشوری) و کاوش‌های باستان‌شناسی است. در متون آشوری و گاه اورارتویی نام‌های پادشاهان و بعضی از اشخاص مانایی به میان آمده، همچنین از مترجمی مانایی در دربار آشور یاد شده که احتمالاً نامه‌های ارسالی از دربار مانا به آشور را ترجمه می‌کرده است.

در شهر آشور بعد از ویرانی آن در سال ۶۱٢ پیش از میلاد کتیبه‌ای به دست آمده که احتمال داده می‌شود به زبان مانایی باشد. با این همه، تنها کتیبه‌ای که از جغرافیای ماناها به دست آمده کتیبه قلایچی بوکان است که به خط و زبان آرامی کهن نوشته شده است. زبان‌شناسان معتقدند که این کتیبه به زبان خود مانایی‌ها نوشته نشده و احتمالاً این زبان در آن بازه زمانی یک زبان بین‌المللی در این منطقه محسوب می‌شده است. قلایچی بوکان ساختار معمای مرسوم ماناها چون تالار ستون‌دار و کف سنگ‌فرش را معرفی می‌کند. آجرهای لعاب‌دار با نقوش ترکیبی، شهرتی جهانی به این محوطه داده است. پنج هزار قطعه استخوان جانوری بز، گوسفند و گاو بدون هیچ‌گونه آثاری از استفاده خوراکی یا تیغه قصابی مؤید مذهبی بودن کاربری این سازه در زمان ماناهاست. باستان‌شناسان به استناد متن کتیبه و موقعیت آن در جغرافیای تاریخی ماناها، قلایچی را «ایزیرتو» پایتخت ماناها دانسته‌اند.

از دیگر اطلاعاتی که از ماناها در دست داریم، نام مکان‌هاست؛ شهرها و ایالت‌هایی که مستقیماً بخشی از قلمرو ماناها یا در ارتباط با ماناها بوده‌اند.

این نشست سومین نشست از سلسله نشست‌های آموزشی موزه ملی ایران است که در تاریخ ۶ بهمن‌ماه سال ۱۳۹۴ در سالن نشست‌های تخصصی موزه ملی برگزار شد.

چهارراه پروژه‌ای ناسودبر است.
ما را در ادامه این راه یاری کنید.

یوسف حسن‌زاده

باستان‌شناس و سرپرست واحد انتشارات موزه ملی ایران

موزه ملی ایران

موزه ملی ايران با قدمتی بيش از هفتاد سال، با دارا بودن سیصد هزار شیء و زيربنايی بيش از بیست هزار مترمربع، بزرگ‌ترين موزه باستان‌شناسی و تاريخ ايران است. این موزه از نظر حجم، تنوع و كيفيت آثار، از موزه‌های معتبر جهان محسوب می‌شود. موزه ملی در فرهنگ موزه‌داری ايران، موزه مادر به شمار می‌رود.

پیوند به وبگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.