تک‌گویی خشونت

بحثی باستان‌شناختی در باب ریشه‌های توتالیتاریسم در تاریخ ایران

بیش از سه سده، پادشاهان ساسانیان بر نیمی از آسیای غربی، در سرزمینی با قومیت‌ها و اقلیت‌های بسیار، حکم‌رانی کردند. از دیدی بیرونی، ساسانیان کاملا هژمونیک به نظر می‌رسیدند. پروپاگاندا هم در قالب پادشاهان حجاری شده با مقیاسی بزرگتر یا در حد خدایان و بدن‌های همواره پیروز به جاودانگی می‌رسید.

امروز اما هزار و اندی سال پس از پایان سلطنت ساسانیان، صدای قابل شنیدن از آن دوران، صدای شاهان همیشه پیروز و دهقانان و خدایان شاد است. واقعیت اما روی دیگری هم دارد: تعزیر خشن، سرکوب اقلیت‌های دینی و قلمی و قیچی سانسور که به شکل سمبل موبدموبدان بازنمود می‌شود. آن سوی قدرت شاه پیروز، دشمنی در حال نابودی در زیر سم اسبان او و توصیف شکنجه و قلع و قمع معترضان داخلی در کتیبه‌هاست.

آیا ساسانی‌ها توتالیتر بودند؟ توتالیتاریسم به رژیم‌های به شدت اقتدارگرای مدرن اطلاق می‌شود که ابزار گسترده‌ای چون رسانه‌های جمعی برای یکسان سازی و پروپاگاندا دارند. اما آیا می‌توانیم ریشه‌های چنین ساختار سیاسی را به دوره‌های تاریخی ببریم، شکلی از حاکمیتی که در نطفه توتالیتر باشد اما امکانات کمتری برای یکسان‌سازی در اختیار داشته باشد؟ و آیا حکومت ساسانی را می‌توان یکی از این ریشه‌ها فرض کرد؟

بحث حاضر مقدماتی از کتابی در حال انتشار است که سخنران با همکاری دکتر مریم دژم‌خوی و پرفسور سوزان پولاک نگاشته است. این سخنرانی در بهمن ۱۳۹۱ در مؤسسه باستان‌شناسی آتن ارائه شد.

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید:

لیلا پاپلی یزدی

لیلا پاپلی یزدی متولد سال ۱۳۵۷ مدرک دکتری باستان‌شناسی خود را از دانشگاه تهران دریافت کرد. تخصص اصلی او باستان‌شناسی معاصر: باستان‌شناسی فاجعه و باستان‌شناسی سیاسی است. او در ایران پس از زلزله بم از سال ۱۳۸۲-۱۳۸۷ دست به پژوهش و کاوش در خانه‌های تخریب شده زد و پس از آن در خانه کمال الملک در نیشابور و ساختمان ایکس در همدان و همچنین در سال ۱۳۸۷ در دو ساختمان معاصر در کویت حفاری انجام داده است. حاصل کاوشهای او به شکل مقالات علمی به انگلیسی منتشر شده است. پاپلی یزدی هم‌اکنون به عنوان پژوهشگر دوره فرادکتری باستان‌شناسی در دانشگاه فرای برلین فعالیت می‌کند.

  1. فرزانه لطفی گفت:

    درود و احترام
    سپاس بخاطر همه زحماتتان. امیدوارم فعالیت شروع شده در آینده همایش ها و سخنرانی های بیشتری را تحت پوشش قرار دهد
    پاینده باشید و سپاس

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *