چهارباغ و باغ چهاربخشی

از مجموعه هم‌اندیشی‌های تاریخ و تئوری معماری و هنر

 

این پژوهش که در اینجا در قالب سخنرانی ارائه می‌گردد، به دنبال یافتن ویژگی­‌های اصلی طرح چهارباغ در سده‌ دهم هجری قمری است. برای این منظور دو متن «ارشاد الزراعه» ابونصر هروی و مثنوی «روضه الصفات» عبدی بیگ شیرازی بررسی و مطالعه می‌شوند. چهارباغ و الگوی باغ چهاربخشی، معمولاً به میزان قابل توجهی در مطالعات باغ ایرانی و اسلامی مورد اشاره و ارجاع قرار می‌­گیرند و گاه سرشتی یکسان یا نزدیک به هم برای آنها تصور می­‌شود.

در ابتدای سخن، بخشی از منابع چند دهه‌ اخیر، که نشان­‌دهنده‌ علاقه‌ برخی پژوهشگران به برگرفتن تفسیری کالبدی از واژه‌ی چهارباغ است معرفی می‌شود. این بررسی کوتاه نشان می­‌دهد که تمایل برای وسعت بخشیدن به مفهوم و کاربرد چهارباغ و باغ چهاربخشی از دیدگاه­‌های متفاوت دنبال شده و تا هم­‌اکنون ادامه یافته است.

در ادامه، محتوای روضه‌ی هشتم رساله‌ی ابونصر هروی در مورد طرح چهارباغ مطالعه و نقشه‌­های بازسازی‌شده از آن ارزیابی و مقایسه می­‌شوند. سپس تلاش می‌­شود جایگاه طرح یادشده در هرات سده‌ دهم تدقیق شود و طرح مورد نظر با نمونه­‌هایی دیگر در سده‌ دهم و از جمله باغ بهرام میرزا که عبدی بیگ شیرازی توصیفی از آن به دست داده مقایسه شود. همچنین طرح باغ دیگری در دارالسلطنه‌ی قزوین که می­‌تواند دارای ساختاری چهاربخشی دانسته شود مورد بررسی قرار گرفته است. نتیجه نشان می­‌دهد دست‌کم در بازه‌ زمانی میان دهه­‌های ۹۲۰ تا ۹۶۰ق. طرح چهارباغ نمی­‌تواند لزوماً واجد شکلی چهاربخشی دانسته شود و طرح یادشده الگوی بی­‌بدیل باغ­‌سازی نیست. این بررسی نشان می­‌دهد که طرح چهارباغ با باغ چهاربخشی انطباقی فراگیر ندارد و باغ­‌های دارای خیابان­‌های متقاطع نیز چهارباغ خوانده نمی­‌شده­‌اند. این گفتار به جز هدف ذکر شده، در پی معرفی روش تحقیقی برای یافتن و یا بازیابی ساختارهای فضای گشوده است. این روش بر اساس یافتن اصلی­‌ترین ویژگی­‌های بصری توصیف شده‌ درون متن و بازسازی تصویرهای قابل فهم امروزی است.

سخنرانی آقای جیحانی در تاریخ ۲۰ اسفند ۱۳۹۱ از طرف هسته نظریه‌پژوهی در معماری و هنر و به عنوان جلسه بیست و دوم از مجموعه هم‌اندیشی‌های تاریخ و تئوری معماری و هنر در دانشکده معماری دانشگاه شهید بهشتی تهران برگزار گردید.

ما را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید:

حمیدرضا جیحانی

حمیدرضا جیحانی عضو هیئت علمی دانشگاه کاشان است. عنوان پایان‌نامه دکتری ایشان در دانشگاه هنر اصفهان «بازيابی ساختارهای فضای باز طراحی‌شده در باغ‌سازی پيرامون عناصر معماری، بر اساس تصويرهای بازسازی‌شده از شعر و متون توصيفی داستانی فارسی سده‌های چهارم تا ششم هجری قمری» است.

هسته نظریه‌پژوهی در معماری و هنر

از سال ۱۳۸۸ تعدادی از استادان و پژوهشگران دانشکدۀ معماری و شهرسازی دانشگاه شهید بهشتی با هدف تعمیق مبانی نظری هنر و معماری در فضای علمی کشور و تلاش در ایجاد خودباوری سازنده و حقیقی در تولید نظریه‌های بنیادی و کاربردی در معماری و هنر گرد هم آمدند و گروهی پژوهشی را با مدیریت آقای دکتر هادی ندیمی ترتیب دادند. از جمله فعالیت‌های این گروه پژوهشی تهیۀ بانک اطلاعات در زمینۀ نظریه‌های طرح‌شده در تاریخ اندیشۀ معماری و هنر، طراحی وبگاه تخصصی، برگزاری جلسات هم‌اندیشی‌ و ... است.

پیوند به وبگاه

مجموعه هم‌اندیشی‌های تاریخ و تئوری معماری و هنر

هم‌اندیشی‌های تاریخ و تئوری معماری و هنر نام مجموعه جلساتی است که هر دو هفته یک‌بار در دانشگاه شهید بهشتی ذیل فعالیت‌های هستۀ نظریه‌پژوهی در معماری و هنر برگزار می‌شود. در طول چهار سال گذشته، از سال ۸۹ تا به حال، حدود چهل پژوهشگر داخلی و خارجی در این مجموعه هم‌اندیشی‌ها شرکت کرده‌اند و در موضوع‌های گوناگون مربوط به این حوزه (تاریخ و تئوری معماری و هنر) سخن‌رانده‌اند. مخاطبان اصلی این جلسات استادان و دانشجویان مقطع دکتری و تحصیلات تکمیلی رشتۀ معماری و گرایش‌ها و رشته‌های وابسته است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *